Δήλωση του Γιάννη Μπαλάφα, υπεύθυνου Εξωτερικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του ΣΥΝ
Οι νέες εντάσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με αιχμές τις επαναλαμβανόμενες απαράδεκτες υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών αεροπλάνων πάνω από ελληνικά νησιά, καθώς και τις προωθούμενες από την Τουρκία έρευνες εντοπισμού πετρελαίου και φυσικού αερίου εκτός των τουρκικών χωρικών υδάτων, συνοδεύτηκαν για άλλη μια φορά από το στερεότυπο στη στάση κυβέρνησης και αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Από τη μια πλευρά η ελληνική κυβέρνηση κινείται χωρίς ενεργητικές πρωτοβουλίες για την αναζήτηση λύσεων μέσω διαλόγου στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και χωρίς να αξιοποιεί το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ έχουμε συνεχείς και εκ του ασφαλούς προτροπές για πιο «σκληρή» στάση της Αθήνας και για μπλοκάρισμα στις διαδικασίες της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας στην Ε.Ε.
Από την πλευρά του ΣΥΝ, θεωρούμε ότι η αναγκαία καταδίκη των προκλητικών ενεργειών της Άγκυρας, οφείλει να συνοδεύεται από την επιμονή στη θέση ότι η πιο πρόσφορη για τα εθνικά μας συμφέροντα στάση είναι αυτή που δεν πέφτει στην παγίδα της όξυνσης, αλλά θεωρεί ότι η ειρήνη είναι η προτεραιότητά μας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, μακριά από «γκρίζες ζώνες» και casus belli.
Η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας δεν προσφέρεται για επίδειξη «αδιαλλαξίας» και «ανένδοτης» στάσης. Αντίθετα, μπορεί να αξιοποιηθεί για την αντιμετώπιση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και διαφορών στη βάση του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου.
Γιάννης Μπαλάφας
μέλος της Γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ
e-mail: mpalafas@syn.gr
Για τις ελληνοτουκικές σχέσεις και το Κυπριακό
Συνέντευξη στο ραδιοφωνικό σταθμό «ΣΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ 105,5»
Η γνώμη μου είναι ότι το προνομιακό έδαφος, η προνομιακή διαδικασία, το προνομιακό τερέν για την αντιμετώπιση των υπαρκτών προβλημάτων, δυσκολιών με την Τουρκία, δεν είναι η πλειοδοσία στην όξυνση. Δεν είναι το προνομιακό, για εμάς, έδαφος αυτό. Κάνει παραβάσεις, παραβιάσεις, προκλήσεις η τουρκική αεροπορία; Είναι προκλητική στα ζητήματα της οικονομικής ζώνης της Κύπρου και γενικότερα στις έρευνες για φυσικό αέριο, πετρέλαιο η Τουρκία και πιο συγκεκριμένα κύκλοι της Τουρκίας οι οποίοι έχουν το πάνω χέρι σ’ αυτούς του τομείς; Προφανώς,είναι. Ποιός είναι ο τρόπος αντιμετώπισης, να μιζάρεις στην όξυνση; Δηλ τι πιστεύει κανείς, ότι απαντώντας στην όξυνση, φτάνοντας ενδεχομένως και σ’ ένα θερμό επεισόδιο αυτό είναι καλό για τη χώρα; Δεν είναι το ατού μας η πλειοδοσία στην όξυνση. Το ατού της χώρας μας, εξαιτίας της ιστορίας μας, του λαού μας, του μεγέθους μας, με όλα τα στοιχεία συνεκτιμώμενα, είναι η επιδίωξη, με επιμονή, με σταθερότητα και χωρίς να εθελοτυφλούμε φυσικά, για λύσεις μέσα από ειρηνική αντιμετώπιση, μέσα από τον διάλογο, με την προσφυγή στο Διεθνές Δίκαιο, στο Δίκαιο της Θάλασσας κλπ.
Κανείς δεν λέει ούτε να τα δώσουμε όλα, ούτε να χαρακτηριστούμε ως αφελείς. Συμφωνώ απολύτως με την στάση της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας, του Προέδρου Χριστόφια και του ΑΚΕΛ. Συμφωνώ με τη στάση τους στο ζήτημα της αντιμετώπισης των διαφορών με την Τουρκία. Δηλ., αν η Κυπριακή κυβέρνηση θέτει ζήτημα για το θέμα της ενέργειας στις συζητήσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε,, αυτόν τον φάκελο, δεν θα τον ανοίξει, δεν θα τον συζητήσει η Ε.Ε, αν δεν εφαρμόσει η Τουρκία τις ήδη ειλημμένες αποφάσεις. Σ’ αυτό συμφωνώ, δεν πρόκειται επ’ αυτού. Εκεί που διαφωνώ είναι να πέσουμε στην παγίδα της όξυνσης. Στο να μην ανοίξει το ενεργειακό ,προφανώς συμφωνώ.
Δεν το λέει μόνο ο ΣΥΝ. Στα λόγια μπορεί να το λένε και άλλοι. Κατά τη γνώμη μου, οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν κάνουν το καλύτερο δυνατό όλα αυτά τα χρόνια. Πολλές φορές ακολουθούν μια υποχωρητική γραμμή που φτάνει στα όρια μιας «χαζοχαρούμενης» θεώρησης και μετά περνάνε σε μια πρακτική φραστικής όξυνσης και αυτή η αντιφατικότητα είναι το χειρότερο. Δηλ να πεις ότι έχουμε διαφορές με την Τουρκία και σύμφωνα με τις κατατεθειμένες απόψεις, αυτές εντοπίζονται στο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας. Πώς θα λυθεί; Και διάλογο κάνουμε και συζήτηση κάνουμε και το παραπέμπουμε στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης διότι είναι δεδομένη η διαφορά. Οι κυβερνήσεις δεν λύνουν προβλήματα, ούτε προχωρούν με αποφασιστικότητα και σύνεση στην αντιμετώπισή τους. Και ένα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και η υπόθεση της υφαλοκρηπίδας. Δεν σημαίνει ότι αν παραπέμψεις ένα τέτοιο ζήτημα θα το χάσεις, ούτε σημαίνει ότι εξ ορισμού θεωρείς ότι έχεις άδικο, διότι ένα τέτοιο θέμα υφίσταται. Μην κοροϊδευόμαστε.
- Αυτό που έχω δει τα τελευταία χρόνια να διαπραγματεύονται οι ελληνικές κυβερνήσεις ή να λένε ότι διαπραγματεύονται και να προσπαθούν να δεσμεύσουν και τον διεθνή παράγοντα δεν είναι τα ζητήματα του Αιγαίου, τα ενεργειακά. Βάζουν μπροστά τη Χάλκη.
Δεν χωράει αμφιβολία ότι από την πλευρά της τουρκικής ηγεσίας, με τις όποιες εκφάνσεις της και μεταλλαγές τα τελευταία χρόνια, έχουμε να κάνουμε μ’ ένα συνομιλητή δύσκολο, με έναν γείτονα επιθετικό. Παρ’ όλα αυτά, η υπόθεση των ελληνοτουρκικών διαφορών μπορεί να προωθείται με συνομιλίες και διάλογο. Υπάρχει μια αντιπαλότητα που εναλλάσσεται με φιλικές αμοιβαία κινήσεις. Με την έννοια αυτή, η Χάλκη και οι σχέσεις με το Πατριαρχείο, είναι πλευρές που δεν είναι οι πρώτες ή οι δεύτερες, αλλά εντάσσονται και αυτές μέσα σ’ ένα πλέγμα καλής θέλησης, ενός δρομολογίου επίλυσης προβλημάτων.
Πιστεύω ότι εμείς δεν θα χάσουμε από αυτό, αλλά δεν μπορώ να το προεξοφλήσω απολύτως. Σε κάποια ρύθμιση η απόφαση του Δικαστηρίου της Χάγης ίσως να μην δικαιώνει απόλυτα την άποψη της Ελλάδας. Μπορεί να συμβεί αυτό, αλλά είναι προτιμότερο να λυθεί το πρόβλημα και να τελειώσει αυτή η ιστορία της συνεχούς όξυνσης, με τεράστιες οικονομικές επιβαρύνσεις, με κινδύνους για ανθρώπινες ζωές.
Προφανώς όχι. Να το πω έτσι ευθέως. Και από συζητήσεις που έκανα με συντρόφους που τοποθετήθηκαν τελευταία, μου διευκρίνισαν πώς δεν εννοούσαν τη γενική ενταξιακή διαδικασία, εννοούσαν το ενεργειακό, τον φάκελο όπως το βάζει και ο Δ. Χριστόφιας κλπ. Για εμάς, να είναι η Ελλάδα αυτή που θα εμποδίσει την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας είναι λάθος. Γιατί όπως μου είπε και κάποιος εκ των συντρόφων που τοποθετήθηκαν για την ενταξιακή πορεία, είναι προφανές ότι είναι δικαίωμα της Τουρκίας να θέλει να ενταχθεί στην Ε.Ε. Βλέπετε και την στάση του Δ. Χριστόφια και της Κυπριακής Κυβέρνησης πάνω στο ζήτημα αυτό. Παρ’ όλο που υφίστανται τα πάνδεινα, ας μου επιτραπεί η έκφραση, από την τουρκική επιθετικότητα και προκλητικότητα, με πόση σύνεση αντιμετωπίζουν τα ζητήματα. Δεν νομίζω ότι χάνουν. Παρ’ όλο που είναι πολύ δύσκολη η επιτυχία ως προς τους στόχους που έχουν βάλει, δεν νομίζω ότι ο Δ. Χριστόφιας και η κυπριακή κυβέρνηση χάνουν από τις διαπραγματεύσεις.
Στη μεγάλη τους πλειοψηφία είναι υπέρ του να στηριχθεί με όλες τις δυσκολίες και τις αντιφάσεις, η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Διότι θεωρούν ότι αυτή η πορεία, με τις όσες δυσκολίες και κριτικές, είναι μια υπόθεση που σε μείζονα ζητήματα, που είναι ακόμη άλυτα στην Τουρκία, όπως ο εκδημοκρατισμός, η ανοχή, ο σεβασμός δικαιωμάτων, μειονοτήτων κλπ, μόνο ευεργετικά μπορεί να λειτουργήσει.
- Κουβεντιάζαμε προηγουμένως την Έκθεση που κάνει το Ίδρυμα Κ. Καραμανλής, την γιορτή που θα κάνει η Προεδρεία της Δημοκρατίας για την επέτειο της αποκατάστασης της Δημοκρατίας, το Κυπριακό και 35 χρόνια μετά εξακολουθούν τα προβλήματα να είναι περίπου, όπως θα τα περιέγραφε κανείς στη δεκαετία ’70 και του ’80, ίσως λίγο χειρότερα, εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα με την Τουρκία και αναπτύσσεται μια όξυνση, πραγματική ή τεχνητή, εσείς θα μας το διευκρινίσετε και υπάρχει ένας διάλογος για το πώς θα πρέπει να χειριστούμε τα θέματα με την Τουρκία. Πώς τα βλέπετε;
Η γνώμη μου είναι ότι το προνομιακό έδαφος, η προνομιακή διαδικασία, το προνομιακό τερέν για την αντιμετώπιση των υπαρκτών προβλημάτων, δυσκολιών με την Τουρκία, δεν είναι η πλειοδοσία στην όξυνση. Δεν είναι το προνομιακό, για εμάς, έδαφος αυτό. Κάνει παραβάσεις, παραβιάσεις, προκλήσεις η τουρκική αεροπορία; Είναι προκλητική στα ζητήματα της οικονομικής ζώνης της Κύπρου και γενικότερα στις έρευνες για φυσικό αέριο, πετρέλαιο η Τουρκία και πιο συγκεκριμένα κύκλοι της Τουρκίας οι οποίοι έχουν το πάνω χέρι σ’ αυτούς του τομείς; Προφανώς,είναι. Ποιός είναι ο τρόπος αντιμετώπισης, να μιζάρεις στην όξυνση; Δηλ τι πιστεύει κανείς, ότι απαντώντας στην όξυνση, φτάνοντας ενδεχομένως και σ’ ένα θερμό επεισόδιο αυτό είναι καλό για τη χώρα; Δεν είναι το ατού μας η πλειοδοσία στην όξυνση. Το ατού της χώρας μας, εξαιτίας της ιστορίας μας, του λαού μας, του μεγέθους μας, με όλα τα στοιχεία συνεκτιμώμενα, είναι η επιδίωξη, με επιμονή, με σταθερότητα και χωρίς να εθελοτυφλούμε φυσικά, για λύσεις μέσα από ειρηνική αντιμετώπιση, μέσα από τον διάλογο, με την προσφυγή στο Διεθνές Δίκαιο, στο Δίκαιο της Θάλασσας κλπ.
- Να κάνω τον συνήγορο του διαβόλου. Ο άλλος, σου λέει, ότι την όξυνση, ας σου πούμε, το να πιέσω την Τουρκία με μοχλό της ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Την όξυνση δεν την θες για να πιέσεις την κατάσταση, αλλά για να φτάσεις σ’ ένα σημείο συνεννόησης, πρέπει να είσαι το ίδιο αποφασισμένος και πιεστικός όπως είναι και ο αντίπαλός σου.
Κανείς δεν λέει ούτε να τα δώσουμε όλα, ούτε να χαρακτηριστούμε ως αφελείς. Συμφωνώ απολύτως με την στάση της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας, του Προέδρου Χριστόφια και του ΑΚΕΛ. Συμφωνώ με τη στάση τους στο ζήτημα της αντιμετώπισης των διαφορών με την Τουρκία. Δηλ., αν η Κυπριακή κυβέρνηση θέτει ζήτημα για το θέμα της ενέργειας στις συζητήσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε,, αυτόν τον φάκελο, δεν θα τον ανοίξει, δεν θα τον συζητήσει η Ε.Ε, αν δεν εφαρμόσει η Τουρκία τις ήδη ειλημμένες αποφάσεις. Σ’ αυτό συμφωνώ, δεν πρόκειται επ’ αυτού. Εκεί που διαφωνώ είναι να πέσουμε στην παγίδα της όξυνσης. Στο να μην ανοίξει το ενεργειακό ,προφανώς συμφωνώ.
- Διάβασα μια ανακοίνωση δική σας όπου αναφέρεται το θέμα της Χάγης. Λέει για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ότι από τη μια πλευρά η κυβέρνηση κινείται χωρίς ενεργητικές πρωτοβουλίες για την αναζήτηση λύσεων μέσω διαλόγου στη βάση του διεθνούς δικαίου και χωρίς να αξιοποιηθεί το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Αυτό το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης το ακούω είκοσι χρόνια αλλά απ’ ότι φαίνεται είναι μόνο ο ΣΥΝ που το λέει.
Δεν το λέει μόνο ο ΣΥΝ. Στα λόγια μπορεί να το λένε και άλλοι. Κατά τη γνώμη μου, οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν κάνουν το καλύτερο δυνατό όλα αυτά τα χρόνια. Πολλές φορές ακολουθούν μια υποχωρητική γραμμή που φτάνει στα όρια μιας «χαζοχαρούμενης» θεώρησης και μετά περνάνε σε μια πρακτική φραστικής όξυνσης και αυτή η αντιφατικότητα είναι το χειρότερο. Δηλ να πεις ότι έχουμε διαφορές με την Τουρκία και σύμφωνα με τις κατατεθειμένες απόψεις, αυτές εντοπίζονται στο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας. Πώς θα λυθεί; Και διάλογο κάνουμε και συζήτηση κάνουμε και το παραπέμπουμε στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης διότι είναι δεδομένη η διαφορά. Οι κυβερνήσεις δεν λύνουν προβλήματα, ούτε προχωρούν με αποφασιστικότητα και σύνεση στην αντιμετώπισή τους. Και ένα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και η υπόθεση της υφαλοκρηπίδας. Δεν σημαίνει ότι αν παραπέμψεις ένα τέτοιο ζήτημα θα το χάσεις, ούτε σημαίνει ότι εξ ορισμού θεωρείς ότι έχεις άδικο, διότι ένα τέτοιο θέμα υφίσταται. Μην κοροϊδευόμαστε.
- Αυτό που έχω δει τα τελευταία χρόνια να διαπραγματεύονται οι ελληνικές κυβερνήσεις ή να λένε ότι διαπραγματεύονται και να προσπαθούν να δεσμεύσουν και τον διεθνή παράγοντα δεν είναι τα ζητήματα του Αιγαίου, τα ενεργειακά. Βάζουν μπροστά τη Χάλκη.
Δεν χωράει αμφιβολία ότι από την πλευρά της τουρκικής ηγεσίας, με τις όποιες εκφάνσεις της και μεταλλαγές τα τελευταία χρόνια, έχουμε να κάνουμε μ’ ένα συνομιλητή δύσκολο, με έναν γείτονα επιθετικό. Παρ’ όλα αυτά, η υπόθεση των ελληνοτουρκικών διαφορών μπορεί να προωθείται με συνομιλίες και διάλογο. Υπάρχει μια αντιπαλότητα που εναλλάσσεται με φιλικές αμοιβαία κινήσεις. Με την έννοια αυτή, η Χάλκη και οι σχέσεις με το Πατριαρχείο, είναι πλευρές που δεν είναι οι πρώτες ή οι δεύτερες, αλλά εντάσσονται και αυτές μέσα σ’ ένα πλέγμα καλής θέλησης, ενός δρομολογίου επίλυσης προβλημάτων.
- Εάν πάμε στο Δικαστήριο της Χάγης υπάρχει περίπτωση να χάσουμε κάτι; Να δικαιωθεί η Τουρκία σε ζητήματα βραχονησίδων κλπ;
Πιστεύω ότι εμείς δεν θα χάσουμε από αυτό, αλλά δεν μπορώ να το προεξοφλήσω απολύτως. Σε κάποια ρύθμιση η απόφαση του Δικαστηρίου της Χάγης ίσως να μην δικαιώνει απόλυτα την άποψη της Ελλάδας. Μπορεί να συμβεί αυτό, αλλά είναι προτιμότερο να λυθεί το πρόβλημα και να τελειώσει αυτή η ιστορία της συνεχούς όξυνσης, με τεράστιες οικονομικές επιβαρύνσεις, με κινδύνους για ανθρώπινες ζωές.
- Η άποψη ότι θα πρέπει η τουρκική επιθετικότητα να συνδεθεί απολύτως με τις διαπραγματεύσεις ένταξης έχει εκφραστεί και από στελέχη της Αριστεράς. Συμφωνείτε σ’ αυτό;
Προφανώς όχι. Να το πω έτσι ευθέως. Και από συζητήσεις που έκανα με συντρόφους που τοποθετήθηκαν τελευταία, μου διευκρίνισαν πώς δεν εννοούσαν τη γενική ενταξιακή διαδικασία, εννοούσαν το ενεργειακό, τον φάκελο όπως το βάζει και ο Δ. Χριστόφιας κλπ. Για εμάς, να είναι η Ελλάδα αυτή που θα εμποδίσει την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας είναι λάθος. Γιατί όπως μου είπε και κάποιος εκ των συντρόφων που τοποθετήθηκαν για την ενταξιακή πορεία, είναι προφανές ότι είναι δικαίωμα της Τουρκίας να θέλει να ενταχθεί στην Ε.Ε. Βλέπετε και την στάση του Δ. Χριστόφια και της Κυπριακής Κυβέρνησης πάνω στο ζήτημα αυτό. Παρ’ όλο που υφίστανται τα πάνδεινα, ας μου επιτραπεί η έκφραση, από την τουρκική επιθετικότητα και προκλητικότητα, με πόση σύνεση αντιμετωπίζουν τα ζητήματα. Δεν νομίζω ότι χάνουν. Παρ’ όλο που είναι πολύ δύσκολη η επιτυχία ως προς τους στόχους που έχουν βάλει, δεν νομίζω ότι ο Δ. Χριστόφιας και η κυπριακή κυβέρνηση χάνουν από τις διαπραγματεύσεις.
- Και τα αδερφά κόμματα στην Τουρκία τι λένε;
Στη μεγάλη τους πλειοψηφία είναι υπέρ του να στηριχθεί με όλες τις δυσκολίες και τις αντιφάσεις, η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Διότι θεωρούν ότι αυτή η πορεία, με τις όσες δυσκολίες και κριτικές, είναι μια υπόθεση που σε μείζονα ζητήματα, που είναι ακόμη άλυτα στην Τουρκία, όπως ο εκδημοκρατισμός, η ανοχή, ο σεβασμός δικαιωμάτων, μειονοτήτων κλπ, μόνο ευεργετικά μπορεί να λειτουργήσει.
Η επόμενη ημέρα
Αρθρο Γιάννη Μπαλάφα στην ΑΥΓΗ
Σοβαρή εκλογική υποχώρηση του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Κρίση στις σχέσεις Συνασπισμού - ΣΥΡΙΖΑ. Παραίτηση και ανάκλησή της από τον Αλέκο Αλαβάνο. Τα μέλη και οι φίλοι του κόμματος διερωτώνται, θυμώνουν, αναμένουν. Μέσα σ΄ αυτό το κλίμα, είμαστε αναγκασμένοι να δώσουμε πολιτικές απαντήσεις, να προχωρήσουμε σε μέτρα και ενέργειες. Γρήγορα, συντεταγμένα, με σκέψη και συλλογικότητα.
Αμεσα, να ολοκληρώσουμε τις συζητήσεις μας και να προχωρήσουμε σε συμπεράσματα με συνεκτίμηση όλων των απόψεων, χωρίς απολυτότητες, περιχαρακώσεις τασικές και υποκειμενισμούς. Να επιδιώξουμε μια σύνθεση προωθητική.
-Με συνείδηση της δυσκολίας να εντοπίσεις το κύριο, θα ξεχώριζα ως πρώτη προτεραιότητα, να γίνει πιο σαφές και πιο αναγνωρίσιμο το πολιτικό και προγραμματικό στίγμα με το οποίο απευθυνόμαστε στην κοινωνία. Το στίγμα μιας σύγχρονης αριστερής δύναμης, που είναι δημοκρατική και ριζοσπαστική, ανανεωτική και συνεχώς ανανεούμενη. Αυτό σημαίνει βελτιώσεις και προσαρμογές στην πολιτική μας, ώστε να απαντάμε πειστικά με όραμα και ρεαλισμό στα προβλήματα. Δεν μας ταιριάζει η μιζέρια και οι φραστικοί βερμπαλισμοί στο όνομα μιας θολής αντισυστημικότητας.
Θέσεις, προτάσεις, επεξεργασίες περιμένει από εμάς ο κόσμος, ιδιαίτερα στις σημερινές συνθήκες της οικονομικής κρίσης και αυτή η απαίτηση αναδεικνύει τη σημασία της αξιοποίησης του προγράμματός μας.
Παράλληλα, οφείλουμε να επαναβεβαιώσουμε τον χαρακτήρα του ΣΥΡΙΖΑ και τη σχέση του με το κόμμα μας. Με σοβαρότητα και χωρίς τετελεσμένα, με καθαρές, συντροφικές κουβέντες.
Ο ΣΥΡΙΖΑ ούτε θα διαλυθεί, ούτε θα αναδειχθεί σε «νέο πολιτικό υποκείμενο», ερήμην του Συνασπισμού και των άλλων συνιστωσών που τον συγκροτούν. Μπορεί και πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί ως πολιτική συμμαχία, που τον απαρτίζουν αυτόνομες πολιτικές συλλογικότητες και στην οποία συμμετέχουν επίσης και ανένταχτοι/ες σύντροφοι/ισσες.
-Μεγάλη σημασία στην κρίσιμη μετεκλογική συγκυρία έχουν τα μέτρα και οι πρωτοβουλίες που πρέπει να προωθηθούν, αφορούν άμεσα το Κόμμα, όμως έχουν και γενικότερη σημασία.
-Ανάμεσα σε αυτά ιδιαίτερη σημασία έχει μια εκτίμηση που πρέπει να γίνει για τη λειτουργία των τάσεων στο πλαίσιο του πολυτασικού κόμματός μας. Η στεγανοποιημένη λειτουργία των τασικών μορφωμάτων και η περιχαράκωση δεν λύνεται με διοικητικά μέτρα, όμως η κατανόηση της ύπαρξης του προβλήματος αποτελεί το πρώτο βήμα για την αντιμετώπισή του.
-Μια επίσης σημαντική πλευρά είναι η αυθεντική, κάθε φορά, έκφραση της θέλησης των μελών και των οργανώσεων του κόμματος. Απαιτούνται μείζονες τομές στη λειτουργία των οργάνων με κριτήρια επάρκειας, με συνεννόηση και πλουραλισμό, πέρα και πάνω από παραλυτικές ισορροπίες.
Η κρισιμότητα της κατάστασης ας είναι η αφετηρία για υπεύθυνες και τολμηρές πρωτοβουλίες σε όλα τα επίπεδα, με πρώτη ευθύνη της ηγεσίας. Για να είναι η ήττα προσωρινή και η ανάκαμψη ορατή.
Σοβαρή εκλογική υποχώρηση του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Κρίση στις σχέσεις Συνασπισμού - ΣΥΡΙΖΑ. Παραίτηση και ανάκλησή της από τον Αλέκο Αλαβάνο. Τα μέλη και οι φίλοι του κόμματος διερωτώνται, θυμώνουν, αναμένουν. Μέσα σ΄ αυτό το κλίμα, είμαστε αναγκασμένοι να δώσουμε πολιτικές απαντήσεις, να προχωρήσουμε σε μέτρα και ενέργειες. Γρήγορα, συντεταγμένα, με σκέψη και συλλογικότητα.
Αμεσα, να ολοκληρώσουμε τις συζητήσεις μας και να προχωρήσουμε σε συμπεράσματα με συνεκτίμηση όλων των απόψεων, χωρίς απολυτότητες, περιχαρακώσεις τασικές και υποκειμενισμούς. Να επιδιώξουμε μια σύνθεση προωθητική.
-Με συνείδηση της δυσκολίας να εντοπίσεις το κύριο, θα ξεχώριζα ως πρώτη προτεραιότητα, να γίνει πιο σαφές και πιο αναγνωρίσιμο το πολιτικό και προγραμματικό στίγμα με το οποίο απευθυνόμαστε στην κοινωνία. Το στίγμα μιας σύγχρονης αριστερής δύναμης, που είναι δημοκρατική και ριζοσπαστική, ανανεωτική και συνεχώς ανανεούμενη. Αυτό σημαίνει βελτιώσεις και προσαρμογές στην πολιτική μας, ώστε να απαντάμε πειστικά με όραμα και ρεαλισμό στα προβλήματα. Δεν μας ταιριάζει η μιζέρια και οι φραστικοί βερμπαλισμοί στο όνομα μιας θολής αντισυστημικότητας.
Θέσεις, προτάσεις, επεξεργασίες περιμένει από εμάς ο κόσμος, ιδιαίτερα στις σημερινές συνθήκες της οικονομικής κρίσης και αυτή η απαίτηση αναδεικνύει τη σημασία της αξιοποίησης του προγράμματός μας.
Παράλληλα, οφείλουμε να επαναβεβαιώσουμε τον χαρακτήρα του ΣΥΡΙΖΑ και τη σχέση του με το κόμμα μας. Με σοβαρότητα και χωρίς τετελεσμένα, με καθαρές, συντροφικές κουβέντες.
Ο ΣΥΡΙΖΑ ούτε θα διαλυθεί, ούτε θα αναδειχθεί σε «νέο πολιτικό υποκείμενο», ερήμην του Συνασπισμού και των άλλων συνιστωσών που τον συγκροτούν. Μπορεί και πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί ως πολιτική συμμαχία, που τον απαρτίζουν αυτόνομες πολιτικές συλλογικότητες και στην οποία συμμετέχουν επίσης και ανένταχτοι/ες σύντροφοι/ισσες.
-Μεγάλη σημασία στην κρίσιμη μετεκλογική συγκυρία έχουν τα μέτρα και οι πρωτοβουλίες που πρέπει να προωθηθούν, αφορούν άμεσα το Κόμμα, όμως έχουν και γενικότερη σημασία.
-Ανάμεσα σε αυτά ιδιαίτερη σημασία έχει μια εκτίμηση που πρέπει να γίνει για τη λειτουργία των τάσεων στο πλαίσιο του πολυτασικού κόμματός μας. Η στεγανοποιημένη λειτουργία των τασικών μορφωμάτων και η περιχαράκωση δεν λύνεται με διοικητικά μέτρα, όμως η κατανόηση της ύπαρξης του προβλήματος αποτελεί το πρώτο βήμα για την αντιμετώπισή του.
-Μια επίσης σημαντική πλευρά είναι η αυθεντική, κάθε φορά, έκφραση της θέλησης των μελών και των οργανώσεων του κόμματος. Απαιτούνται μείζονες τομές στη λειτουργία των οργάνων με κριτήρια επάρκειας, με συνεννόηση και πλουραλισμό, πέρα και πάνω από παραλυτικές ισορροπίες.
Η κρισιμότητα της κατάστασης ας είναι η αφετηρία για υπεύθυνες και τολμηρές πρωτοβουλίες σε όλα τα επίπεδα, με πρώτη ευθύνη της ηγεσίας. Για να είναι η ήττα προσωρινή και η ανάκαμψη ορατή.
Για την «επόμενη ημέρα» στον ΣΥΝ
Δήλωση Γιάννη Μπαλάφα
Με υπευθυνότητα και αυτοκριτική διάθεση να προχωρήσουμε σε μια συνθετική εκτίμηση των αιτίων της πολύ σοβαρής υποχώρησής μας στις ευρωεκλογές και, ταυτόχρονα, με τις απαραίτητες διορθώσεις και αναπροσαρμογές στην πολιτική μας, να διατυπώσουμε και να προωθήσουμε τη συγκεκριμένη εναλλακτική πρόταση που θα απαντά στα οξυμένα προβλήματα των πολιτών, στις συνθήκες της μεγάλης οικονομικής κρίσης.
Με υπευθυνότητα και αυτοκριτική διάθεση να προχωρήσουμε σε μια συνθετική εκτίμηση των αιτίων της πολύ σοβαρής υποχώρησής μας στις ευρωεκλογές και, ταυτόχρονα, με τις απαραίτητες διορθώσεις και αναπροσαρμογές στην πολιτική μας, να διατυπώσουμε και να προωθήσουμε τη συγκεκριμένη εναλλακτική πρόταση που θα απαντά στα οξυμένα προβλήματα των πολιτών, στις συνθήκες της μεγάλης οικονομικής κρίσης.
Για το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών
Δήλωση Γιάννη Μπαλάφα
Το εκλογικό αποτέλεσμα, που είναι πολύ κατώτερο από τις προσδοκίες και τους στόχους μας, πρέπει να γίνει αφορμή για μια συντεταγμένη και υπεύθυνη μελέτη για έναν σοβαρό προβληματισμό σε όλο το κόμμα.
Οφείλουμε να αναζητήσουμε, να αναδείξουμε και να διορθώσουμε πολιτικά και επικοινωνιακά λάθη και αδυναμίες που εξηγούν το πολύ χαμηλό εκλογικό ποσοστό.
Αυτό που πρέπει να αποφύγουμε είναι να κλείσει η συζήτηση πριν ακόμα αρχίσει. Να περιχαρακωθεί, δηλαδή, ο καθένας και η καθεμιά από εμάς στις δικές του βεβαιότητες, στις δικές του ερμηνείες. Αντίθετα, πρέπει να συζητήσουμε για όλα χωρίς προκαταλήψεις και καχυποψίες.
Έτσι, θα μπορέσουμε να επανασυνδεθούμε με όσους απομακρύνθηκαν, να πείσουμε. Μπορούμε να επανακάμψουμε.
Το εκλογικό αποτέλεσμα, που είναι πολύ κατώτερο από τις προσδοκίες και τους στόχους μας, πρέπει να γίνει αφορμή για μια συντεταγμένη και υπεύθυνη μελέτη για έναν σοβαρό προβληματισμό σε όλο το κόμμα.
Οφείλουμε να αναζητήσουμε, να αναδείξουμε και να διορθώσουμε πολιτικά και επικοινωνιακά λάθη και αδυναμίες που εξηγούν το πολύ χαμηλό εκλογικό ποσοστό.
Αυτό που πρέπει να αποφύγουμε είναι να κλείσει η συζήτηση πριν ακόμα αρχίσει. Να περιχαρακωθεί, δηλαδή, ο καθένας και η καθεμιά από εμάς στις δικές του βεβαιότητες, στις δικές του ερμηνείες. Αντίθετα, πρέπει να συζητήσουμε για όλα χωρίς προκαταλήψεις και καχυποψίες.
Έτσι, θα μπορέσουμε να επανασυνδεθούμε με όσους απομακρύνθηκαν, να πείσουμε. Μπορούμε να επανακάμψουμε.
Σποτ για τις θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ για τα εθνικά θέματα
Ενημερωτικό σποτ του syriza-webtv για τις Ευρωεκλογές 2009. Οι θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ για τα εθνικά θέματα. Μιλάει ο Γιάννης Μπαλάφας, μέλος Πολιτικής Γραμματείας ΣΥΝ, υπεύθυνος θεμάτων Εξωτερικής Πολιτικής.
Για τη συνάντηση Χριστόφια-Καραμανλή
Δήλωση Γιάννη Μπαλάφα, μέλους της Π.Γ. και υπεύθυνου Εξωτερικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του ΣΥΝ
Αμέσως μετά τη συνάντηση Χριστόφια-Καραμανλή και τις δηλώσεις που ακολούθησαν, ο Γιάννης Μπαλάφας, μέλος της Π.Γ. και υπεύθυνος Εξωτερικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του ΣΥΝ, έκανε την παρακάτω δήλωση:
«Η επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στην Κύπρο γίνεται σε μια κρίσιμη στιγμή, τόσο για την πορεία των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, όσο και για τις σχέσεις Ελλάδας και Κύπρου με την Τουρκία, αλλά και την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας.
Οι δηλώσεις των δύο ηγετών, καθώς και οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις που δόθηκαν, αναδεικνύουν, για άλλη μια φορά, τις δυσκολίες που υπάρχουν στη σταθερή προσπάθεια της κυπριακής ηγεσίας για την επανένωση του νησιού, στη βάση μιας διζωνικής-δικοινοτικής ομοσπονδίας, με μια διεθνή προσωπικότητα και με πολιτική ισότητα των δύο κοινοτήτων.
Παράλληλα, οι δύο ηγέτες επιβεβαίωσαν τη θέση των χωρών τους για υποστήριξη της ένταξης της Τουρκίας στην Ε.Ε., μέσα από την κάλυψη από τουρκικής πλευράς των υποχρεώσεων που προκύπτουν από την ενταξιακή πορεία, ιδιαίτερα αυτών που έχουν σχέση με τη στάση της Άγκυρας απέναντι στη Λευκωσία.
Χωρίς να υποτιμούνται οι δυσκολίες, αλλά και απαράδεκτες συμπεριφορές της τουρκικής πλευράς, οι δύο χώρες πρέπει να μείνουν σταθερές στη θετική τους στάση ως προς την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας.
Παράλληλα, θεωρούμε ότι στην παρούσα φάση απαιτείται από ελληνικής πλευράς η αποφασιστική στήριξη και συμπαράσταση προς τον κυπριακό λαό και την ηγεσία του».
Αμέσως μετά τη συνάντηση Χριστόφια-Καραμανλή και τις δηλώσεις που ακολούθησαν, ο Γιάννης Μπαλάφας, μέλος της Π.Γ. και υπεύθυνος Εξωτερικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του ΣΥΝ, έκανε την παρακάτω δήλωση:
«Η επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στην Κύπρο γίνεται σε μια κρίσιμη στιγμή, τόσο για την πορεία των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, όσο και για τις σχέσεις Ελλάδας και Κύπρου με την Τουρκία, αλλά και την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας.
Οι δηλώσεις των δύο ηγετών, καθώς και οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις που δόθηκαν, αναδεικνύουν, για άλλη μια φορά, τις δυσκολίες που υπάρχουν στη σταθερή προσπάθεια της κυπριακής ηγεσίας για την επανένωση του νησιού, στη βάση μιας διζωνικής-δικοινοτικής ομοσπονδίας, με μια διεθνή προσωπικότητα και με πολιτική ισότητα των δύο κοινοτήτων.
Παράλληλα, οι δύο ηγέτες επιβεβαίωσαν τη θέση των χωρών τους για υποστήριξη της ένταξης της Τουρκίας στην Ε.Ε., μέσα από την κάλυψη από τουρκικής πλευράς των υποχρεώσεων που προκύπτουν από την ενταξιακή πορεία, ιδιαίτερα αυτών που έχουν σχέση με τη στάση της Άγκυρας απέναντι στη Λευκωσία.
Χωρίς να υποτιμούνται οι δυσκολίες, αλλά και απαράδεκτες συμπεριφορές της τουρκικής πλευράς, οι δύο χώρες πρέπει να μείνουν σταθερές στη θετική τους στάση ως προς την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας.
Παράλληλα, θεωρούμε ότι στην παρούσα φάση απαιτείται από ελληνικής πλευράς η αποφασιστική στήριξη και συμπαράσταση προς τον κυπριακό λαό και την ηγεσία του».
ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Η ΚΡΙΣΗ...
Oμιλία στην Πανελλαδική Σύσκεψη του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς (10-11-12 Απριλίου 2009)
Από τρεις αφετηρίες οφείλει να ξεκινά όποιος θέλει να προσεγγίσει, από πολιτική και αριστερή σκοπιά, τη συγκυρία.
Η πρώτη, είναι οι Ευρωεκλογές. Η μάχη των Ευρωεκλογών, η οποία θα είναι μια σκληρή δοκιμασία για το Συνασπισμό της Ριζοσπαστικής Αριστεράς.
Η δεύτερη, είναι η προγραμματική θωράκιση, το πρόγραμμα, που συνιστά το βασικό εφόδιο στην προεκλογική αντιπαράθεση. Tο Πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, που διαμορφώθηκε συλλογικά, είναι ένα συνεκτικό σύνολο ουσιαστικών αλλαγών και ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων. Είναι η προγραμματική πρόταση της πολιτικής συμμαχίας του ΣΥΡΙΖΑ. Μιας συμμαχίας συλλογικοτήτων αυτόνομων, από οργανωτική, πολιτική και ιδεολογική άποψη, που μέσα από τη διαφορετικότητά της αναζητούν, κάθε φορά, τη συνισταμένη, τη σύνθεση, τον προωθητικό συμβιβασμό. Και αυτό εκφράζει και το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ.
Η τρίτη αφετηρία, αναμφισβήτητα η πιο σημαντική, είναι η κρίση. Η παγκόσμια κρίση της νεοφιλελεύθερης μορφής του καπιταλισμού. Μια κρίση που σηματοδοτεί μια νέα ιστορική φάση, μια κρίση που τα αλλάζει όλα, που αλλάζει και εμάς.
Το κεντρικό ερώτημα της παρούσας και της επόμενης φάσης είναι πώς απαντά η Αριστερά στην κρίση!
Θεωρώ ότι η απάντηση της Αριστεράς για την αντιμετώπιση της κρίσης συγκροτείται από τρία αλληλένδετα και επάλληλα επίπεδα:
Το πρώτο, είναι η απόκρουση των συνεπειών της κρίσης. Είναι τα μέτρα που προτείνει η Αριστερά ενάντια στις απολύσεις, για την προστασία των ανέργων, για την αύξηση μισθών και συντάξεων, για την προστασία του κοινωνικού κράτους, για την επισφαλή εργασία, κ.λ.π. κ.λ.π. Πρόκειται για μέτρα – προτάσεις που διαμορφώνουν μια «ασπίδα κοινωνικής αλληλεγγύης» και καταγράφονται αναλυτικά στους 19 προγραμματικούς στόχους του Προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ.
Το δεύτερο επίπεδο, αφορά στην ιδεολογική αντιπαράθεση με τους απολογητές του νεοφιλελευθερισμού. Από την πλευρά μας προβάλλουμε το κοινωνικό και το συλλογικό ενάντια στο ατομικιστικό και το εγωιστικό, προβάλλουμε το δημόσιο χώρο ενάντια στον αγοραίο οικονομισμό, όπου όλα ιδιωτικοποιούνται, ξεπουλιούνται και εξαγοράζονται.
Σήμερα, προβάλλουμε την ανάγκη και τη δυνατότητα για πολιτικές στην κατεύθυνση μιας δημοκρατικής – σοσιαλιστικής αλλαγής. Σήμερα μπορείς να προπαγανδίζεις πολιτικές που εκπέμπουν άρωμα ενός σοσιαλισμού του 21ου αιώνα, ενός σοσιαλισμού με δημοκρατία και ελευθερία, για όλους και πάντα. Και το νέο και εντυπωσιακό είναι ότι σήμερα πια, που τα νεοφιλελεύθερα δόγματα απέτυχαν, κατά γενική ομολογία, σε ακούνε, προσέχουν τι λες, προβληματίζονται.
Το τρίτο επίπεδο περιλαμβάνει όλα όσα αφορούν σε μια «θετική διέξοδο από την κρίση». Δηλαδή, παράλληλα με τις επιπτώσεις της κρίσης και την προοπτική, οφείλουμε να υποδεικνύουμε και μια στρατηγική διεξόδου από την κρίση και μάλιστα θετικής διεξόδου.
Η δικιά μας Αριστερά δεν αδιαφορεί για το πώς πάει η οικονομία και η χώρα συνολικά. Ο ρόλος μας δεν εξαντλείται απλά να παρακολουθούμε την απαξίωση και την καταστροφή του παραγωγικού δυναμικού της χώρας σε συνθήκες γενικευμένης ύφεσης. Δεν θέλουμε να φτάσουμε στον «πάτο» και τότε να ξαναρχίσει η ανάκαμψη του παραγωγικού κύκλου με τους όρους του κεφαλαίου. Εμείς δεν είμαστε οπαδοί του «όσο χειρότερα, τόσο καλύτερα»! Ούτε θεωρούμε ότι η κρίση είναι μόνο μια αφορμή για την ανατροπή του καπιταλισμού (στα λόγια, φυσικά!).
Γι΄αυτό αναζητούμε και προτείνουμε πολιτικές που οδηγούν στην ανάσχεση της κρίσης και την ανάκαμψη, μέσα από την αύξηση της ζήτησης με όρους πραγματικής οικονομίας.
Ορισμένοι διερωτώνται αν μπορεί να είναι «θετική» για τους πολλούς μια διέξοδος από την κρίση. Και τι σημαίνει «θετική διέξοδος».
Κατά τη γνώμη μου «θετική» μπορεί να χαρακτηρισθεί μια έξοδος από την κρίση, εφόσον, από τη μια πλευρά, μέσα από τη συνολική διαπάλη, έχουν κερδηθεί συνειδήσεις με τις ιδέες της Αριστεράς, έχουν κάνει βήματα μέσα στον κόσμο οι ιδέες και οι πρακτικές του κοινωνικού και του δημόσιου, της αλληλεγγύης και της αγωνιστικής αντιμετώπισης των προβλημάτων και ταυτόχρονα, από την άλλη πλευρά, έχει γίνει κατορθωτό να προωθηθούν διαδικασίες και θεσμοί, μέτρα και πολιτικές αντινεοφιλελεύθερης λογικής, που – και αυτό είναι το πιο σημαντικό – δεν θα είναι αντιστρέψιμα, ή, τουλάχιστον, εύκολα αντιστρέψιμα.
Αναφέρομαι, εδώ, σε γενικευμένα και στοχευμένα επενδυτικά προγράμματα από πλευράς δημοσίου, σε διαμόρφωση πόλου χρηματοπιστωτικού που θα λειτουργεί με νέα κριτήρια και θα βρίσκεται υπό δημόσιο και κοινωνικό έλεγχο, σε πέρασμα υπό δημοκρατικό και κοινωνικό έλεγχο, δηλαδή εθνικοποιήσεις, φορέων που σχετίζονται με κοινωνικά αγαθά, όπως ενέργεια, νερό, επικοινωνίες κ.λ.π.
Αυτή η λογική, που σε ένα βαθμό εκφράζεται και στο Πρόγραμμα του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς, συνιστά, κατά τη γνώμη μου, τη διαλεκτική ενός δρόμου για ουσιαστικές αλλαγές, για τη δημοκρατία και το σοσιαλισμό. Αυτός είναι ο δημοκρατικός δρόμος για την πολιτικοκοινωνική αλλαγή, που θεωρεί τη δημοκρατία όχι μόνο μέσο αλλά και σκοπό.
Έτσι μπορείς να κερδίσεις κόσμο, να αντιπροσωπεύσεις, πολιτικά, σημαντικά τμήματα πολιτών, μπορείς να συμβάλλεις στην ανάπτυξη αγώνων, μπορείς να κερδίσεις και εκλογικά.
Έτσι διαμορφώνεται, μέσα στην κοινωνία, ένα ρεύμα πλειοψηφικό, αντινεοφιλελεύθερο και αντιδικομματικό, έτσι συγκροτείται μια νέα κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία με κεντρικό το ρόλο της Αριστεράς.
Αλλιώς δεν γίνεται, δεν θέλουμε να γίνει. Δρόμοι που δεν αναφέρονται ρητά στη δημοκρατική πλειοψηφική έγκριση, σε ένα πλαίσιο πολυκομματικό, δημοκρατίας και ελευθερίας για όλους, δεν πρέπει να μας συγκινεί, δεν πρέπει να είναι η επιλογή μας.
Η προώθηση του στρατηγικής σημασίας στόχου της νέας κοινωνικής και πολιτικής πλειοψηφίας, σχετίζεται άμεσα με τις σχέσεις της Αριστεράς με τον λεγόμενο «σοσιαλιστικό χώρο», δηλαδή με τον κόσμο που μέχρι σήμερα καλύπτει η σοσιαλδημοκρατία. Πρόκειται για τους πολίτες που, όπως είπε στην εισήγησή του ο Αλ. Τσίπρας, «βλέπουν την ηγεσία τους να πατάει σε δύο βάρκες».
Είναι περιττό, ίσως, να επαναλάβουμε ότι η σοσιαλδημοκρατία, ιδιαίτερα τις τελευταίες 2-3 δεκαετίες, έχει «μπατάρει» δεξιά, ότι προώθησε νεοφιλελεύθερες πολιτικές, ιδιαίτερα όταν ανέλαβε κυβερνητικούς ρόλους, ότι έχει υποστεί σημαντική μετάλλαξη.
Όμως, σήμερα, υπάρχει μια αλλαγή. Σήμερα βρίσκεται σε εξέλιξη μια μεγάλη κρίση αυτών ακριβώς των νεοφιλελεύθερων δογμάτων.
Τι θα πούμε, εμείς; Ότι καλώς όλος αυτός ο κόσμος βρίσκεται εκεί, δηλαδή στο σοσιαλδημοκρατικό χώρο; Ότι εκεί μέσα, παρά την κρίση, δεν συμβαίνει τίποτε; Πώς θα εξηγήσουμε τότε την περίπτωση Λαφονταίν στη Γερμανία; Την περίπτωση Μελανσόν στη Γαλλία. Ανάλογες διεργασίες στην Ιταλία;
Οι αντιφάσεις διαπερνούν, δεν γίνεται αλλιώς και αυτόν τον χώρο. Ας αφήσουμε, λοιπόν τους αφορισμούς. Αυτός ο χώρος μας ενδιαφέρει. Από αυτήν την άποψη συμφωνώ με την πρόταση των 5 σημείων που απηύθυνε ο Αλ. Αλαβάνος προς το ΠΑΣΟΚ, την ηγεσία, αλλά και τη βάση του, για κοινές δράσεις ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Συμφωνώ, γιατί οι προτάσεις αυτές προσκαλούν και προκαλούν από θέσεις ηγεμονίας, αυτοπεποίθησης, αυτονομίας και προγραμματικής επάρκειας. Και επομένως, ορθώς γίνονται.
Και μια τελευταία αναφορά, για το «σοσιαλισμό».
Στις προγραμματικές μας επεξεργασίες είναι παρόν το όραμα, αυτή η νοσταλγία του μέλλοντος. Συγκεκριμενοποιείται, μάλιστα, αυτή η οραματική θεώρηση. Μιλάμε για τη σοσιαλιστική προοπτική. Για το σοσιαλισμό.
Συχνά, πολύ σωστά κατά τη γνώμη μου, γίνεται αναφορά στο «σοσιαλισμό του 21ου αιώνα». Και αυτό σε αντιδιαστολή με πολλές από τις εμπειρίες του 20ου αιώνα.
Δεν αναφερόμαστε, φυσικά, σε άρνηση των μεγάλων κατακτήσεων και της μεγάλης συνεισφοράς των σοσιαλιστικών εγχειρημάτων του προηγούμενου αιώνα. Δεν σβήνεται αυτή η έφοδος στον ουρανό, στο όνομα των πιο ευγενών στόχων για την ανθρώπινη εξέλιξη.
Σήμερα, όμως, στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα, πρέπει και μπορούμε να μιλάμε για υπέρβαση της παράδοσης και της Δεύτερης και της Τρίτης Διεθνούς και των επιγόνων τους.
Και αυτό σημαίνει αντίθεση στον κρατισμό, σημαίνει δημοκρατία και ελευθερία για όλους και όχι εργαλειακή χρήση τους, σημαίνει, παράλληλα, τάση για ισότητα και όχι εξισωτισμός στο κατώτερο σημείο, σημαίνει αξιοποίηση της ρυθμιζόμενης αγοράς ως χρήσιμο εργαλείο και όχι εξοβελισμός της, σημαίνει επιλογή της μη βίας για την προώθηση των κοινωνικοπολιτικών μας στόχων.
Σοσιαλισμός, λοιπόν, του 21ου αιώνα! Στους στόχους, στο περιεχόμενο, στα μέσα. Και ας μην αντιγράφουμε αποτυχημένα εγχειρήματα. Ας αναζητήσουμε το νέο, το ρηξικέλευθο, το πραγματικό επαναστατικό για την εποχή μας!
(*) Το άρθρο αυτό είναι, ουσιαστικά, η ομιλία του Γιάννη Μπαλάφα στην Πανελλαδική Σύσκεψη του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς (10-11-12 Απριλίου 2009).
Από τρεις αφετηρίες οφείλει να ξεκινά όποιος θέλει να προσεγγίσει, από πολιτική και αριστερή σκοπιά, τη συγκυρία.
Η πρώτη, είναι οι Ευρωεκλογές. Η μάχη των Ευρωεκλογών, η οποία θα είναι μια σκληρή δοκιμασία για το Συνασπισμό της Ριζοσπαστικής Αριστεράς.
Η δεύτερη, είναι η προγραμματική θωράκιση, το πρόγραμμα, που συνιστά το βασικό εφόδιο στην προεκλογική αντιπαράθεση. Tο Πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, που διαμορφώθηκε συλλογικά, είναι ένα συνεκτικό σύνολο ουσιαστικών αλλαγών και ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων. Είναι η προγραμματική πρόταση της πολιτικής συμμαχίας του ΣΥΡΙΖΑ. Μιας συμμαχίας συλλογικοτήτων αυτόνομων, από οργανωτική, πολιτική και ιδεολογική άποψη, που μέσα από τη διαφορετικότητά της αναζητούν, κάθε φορά, τη συνισταμένη, τη σύνθεση, τον προωθητικό συμβιβασμό. Και αυτό εκφράζει και το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ.
Η τρίτη αφετηρία, αναμφισβήτητα η πιο σημαντική, είναι η κρίση. Η παγκόσμια κρίση της νεοφιλελεύθερης μορφής του καπιταλισμού. Μια κρίση που σηματοδοτεί μια νέα ιστορική φάση, μια κρίση που τα αλλάζει όλα, που αλλάζει και εμάς.
Το κεντρικό ερώτημα της παρούσας και της επόμενης φάσης είναι πώς απαντά η Αριστερά στην κρίση!
Θεωρώ ότι η απάντηση της Αριστεράς για την αντιμετώπιση της κρίσης συγκροτείται από τρία αλληλένδετα και επάλληλα επίπεδα:
Το πρώτο, είναι η απόκρουση των συνεπειών της κρίσης. Είναι τα μέτρα που προτείνει η Αριστερά ενάντια στις απολύσεις, για την προστασία των ανέργων, για την αύξηση μισθών και συντάξεων, για την προστασία του κοινωνικού κράτους, για την επισφαλή εργασία, κ.λ.π. κ.λ.π. Πρόκειται για μέτρα – προτάσεις που διαμορφώνουν μια «ασπίδα κοινωνικής αλληλεγγύης» και καταγράφονται αναλυτικά στους 19 προγραμματικούς στόχους του Προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ.
Το δεύτερο επίπεδο, αφορά στην ιδεολογική αντιπαράθεση με τους απολογητές του νεοφιλελευθερισμού. Από την πλευρά μας προβάλλουμε το κοινωνικό και το συλλογικό ενάντια στο ατομικιστικό και το εγωιστικό, προβάλλουμε το δημόσιο χώρο ενάντια στον αγοραίο οικονομισμό, όπου όλα ιδιωτικοποιούνται, ξεπουλιούνται και εξαγοράζονται.
Σήμερα, προβάλλουμε την ανάγκη και τη δυνατότητα για πολιτικές στην κατεύθυνση μιας δημοκρατικής – σοσιαλιστικής αλλαγής. Σήμερα μπορείς να προπαγανδίζεις πολιτικές που εκπέμπουν άρωμα ενός σοσιαλισμού του 21ου αιώνα, ενός σοσιαλισμού με δημοκρατία και ελευθερία, για όλους και πάντα. Και το νέο και εντυπωσιακό είναι ότι σήμερα πια, που τα νεοφιλελεύθερα δόγματα απέτυχαν, κατά γενική ομολογία, σε ακούνε, προσέχουν τι λες, προβληματίζονται.
Το τρίτο επίπεδο περιλαμβάνει όλα όσα αφορούν σε μια «θετική διέξοδο από την κρίση». Δηλαδή, παράλληλα με τις επιπτώσεις της κρίσης και την προοπτική, οφείλουμε να υποδεικνύουμε και μια στρατηγική διεξόδου από την κρίση και μάλιστα θετικής διεξόδου.
Η δικιά μας Αριστερά δεν αδιαφορεί για το πώς πάει η οικονομία και η χώρα συνολικά. Ο ρόλος μας δεν εξαντλείται απλά να παρακολουθούμε την απαξίωση και την καταστροφή του παραγωγικού δυναμικού της χώρας σε συνθήκες γενικευμένης ύφεσης. Δεν θέλουμε να φτάσουμε στον «πάτο» και τότε να ξαναρχίσει η ανάκαμψη του παραγωγικού κύκλου με τους όρους του κεφαλαίου. Εμείς δεν είμαστε οπαδοί του «όσο χειρότερα, τόσο καλύτερα»! Ούτε θεωρούμε ότι η κρίση είναι μόνο μια αφορμή για την ανατροπή του καπιταλισμού (στα λόγια, φυσικά!).
Γι΄αυτό αναζητούμε και προτείνουμε πολιτικές που οδηγούν στην ανάσχεση της κρίσης και την ανάκαμψη, μέσα από την αύξηση της ζήτησης με όρους πραγματικής οικονομίας.
Ορισμένοι διερωτώνται αν μπορεί να είναι «θετική» για τους πολλούς μια διέξοδος από την κρίση. Και τι σημαίνει «θετική διέξοδος».
Κατά τη γνώμη μου «θετική» μπορεί να χαρακτηρισθεί μια έξοδος από την κρίση, εφόσον, από τη μια πλευρά, μέσα από τη συνολική διαπάλη, έχουν κερδηθεί συνειδήσεις με τις ιδέες της Αριστεράς, έχουν κάνει βήματα μέσα στον κόσμο οι ιδέες και οι πρακτικές του κοινωνικού και του δημόσιου, της αλληλεγγύης και της αγωνιστικής αντιμετώπισης των προβλημάτων και ταυτόχρονα, από την άλλη πλευρά, έχει γίνει κατορθωτό να προωθηθούν διαδικασίες και θεσμοί, μέτρα και πολιτικές αντινεοφιλελεύθερης λογικής, που – και αυτό είναι το πιο σημαντικό – δεν θα είναι αντιστρέψιμα, ή, τουλάχιστον, εύκολα αντιστρέψιμα.
Αναφέρομαι, εδώ, σε γενικευμένα και στοχευμένα επενδυτικά προγράμματα από πλευράς δημοσίου, σε διαμόρφωση πόλου χρηματοπιστωτικού που θα λειτουργεί με νέα κριτήρια και θα βρίσκεται υπό δημόσιο και κοινωνικό έλεγχο, σε πέρασμα υπό δημοκρατικό και κοινωνικό έλεγχο, δηλαδή εθνικοποιήσεις, φορέων που σχετίζονται με κοινωνικά αγαθά, όπως ενέργεια, νερό, επικοινωνίες κ.λ.π.
Αυτή η λογική, που σε ένα βαθμό εκφράζεται και στο Πρόγραμμα του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς, συνιστά, κατά τη γνώμη μου, τη διαλεκτική ενός δρόμου για ουσιαστικές αλλαγές, για τη δημοκρατία και το σοσιαλισμό. Αυτός είναι ο δημοκρατικός δρόμος για την πολιτικοκοινωνική αλλαγή, που θεωρεί τη δημοκρατία όχι μόνο μέσο αλλά και σκοπό.
Έτσι μπορείς να κερδίσεις κόσμο, να αντιπροσωπεύσεις, πολιτικά, σημαντικά τμήματα πολιτών, μπορείς να συμβάλλεις στην ανάπτυξη αγώνων, μπορείς να κερδίσεις και εκλογικά.
Έτσι διαμορφώνεται, μέσα στην κοινωνία, ένα ρεύμα πλειοψηφικό, αντινεοφιλελεύθερο και αντιδικομματικό, έτσι συγκροτείται μια νέα κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία με κεντρικό το ρόλο της Αριστεράς.
Αλλιώς δεν γίνεται, δεν θέλουμε να γίνει. Δρόμοι που δεν αναφέρονται ρητά στη δημοκρατική πλειοψηφική έγκριση, σε ένα πλαίσιο πολυκομματικό, δημοκρατίας και ελευθερίας για όλους, δεν πρέπει να μας συγκινεί, δεν πρέπει να είναι η επιλογή μας.
Η προώθηση του στρατηγικής σημασίας στόχου της νέας κοινωνικής και πολιτικής πλειοψηφίας, σχετίζεται άμεσα με τις σχέσεις της Αριστεράς με τον λεγόμενο «σοσιαλιστικό χώρο», δηλαδή με τον κόσμο που μέχρι σήμερα καλύπτει η σοσιαλδημοκρατία. Πρόκειται για τους πολίτες που, όπως είπε στην εισήγησή του ο Αλ. Τσίπρας, «βλέπουν την ηγεσία τους να πατάει σε δύο βάρκες».
Είναι περιττό, ίσως, να επαναλάβουμε ότι η σοσιαλδημοκρατία, ιδιαίτερα τις τελευταίες 2-3 δεκαετίες, έχει «μπατάρει» δεξιά, ότι προώθησε νεοφιλελεύθερες πολιτικές, ιδιαίτερα όταν ανέλαβε κυβερνητικούς ρόλους, ότι έχει υποστεί σημαντική μετάλλαξη.
Όμως, σήμερα, υπάρχει μια αλλαγή. Σήμερα βρίσκεται σε εξέλιξη μια μεγάλη κρίση αυτών ακριβώς των νεοφιλελεύθερων δογμάτων.
Τι θα πούμε, εμείς; Ότι καλώς όλος αυτός ο κόσμος βρίσκεται εκεί, δηλαδή στο σοσιαλδημοκρατικό χώρο; Ότι εκεί μέσα, παρά την κρίση, δεν συμβαίνει τίποτε; Πώς θα εξηγήσουμε τότε την περίπτωση Λαφονταίν στη Γερμανία; Την περίπτωση Μελανσόν στη Γαλλία. Ανάλογες διεργασίες στην Ιταλία;
Οι αντιφάσεις διαπερνούν, δεν γίνεται αλλιώς και αυτόν τον χώρο. Ας αφήσουμε, λοιπόν τους αφορισμούς. Αυτός ο χώρος μας ενδιαφέρει. Από αυτήν την άποψη συμφωνώ με την πρόταση των 5 σημείων που απηύθυνε ο Αλ. Αλαβάνος προς το ΠΑΣΟΚ, την ηγεσία, αλλά και τη βάση του, για κοινές δράσεις ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Συμφωνώ, γιατί οι προτάσεις αυτές προσκαλούν και προκαλούν από θέσεις ηγεμονίας, αυτοπεποίθησης, αυτονομίας και προγραμματικής επάρκειας. Και επομένως, ορθώς γίνονται.
Και μια τελευταία αναφορά, για το «σοσιαλισμό».
Στις προγραμματικές μας επεξεργασίες είναι παρόν το όραμα, αυτή η νοσταλγία του μέλλοντος. Συγκεκριμενοποιείται, μάλιστα, αυτή η οραματική θεώρηση. Μιλάμε για τη σοσιαλιστική προοπτική. Για το σοσιαλισμό.
Συχνά, πολύ σωστά κατά τη γνώμη μου, γίνεται αναφορά στο «σοσιαλισμό του 21ου αιώνα». Και αυτό σε αντιδιαστολή με πολλές από τις εμπειρίες του 20ου αιώνα.
Δεν αναφερόμαστε, φυσικά, σε άρνηση των μεγάλων κατακτήσεων και της μεγάλης συνεισφοράς των σοσιαλιστικών εγχειρημάτων του προηγούμενου αιώνα. Δεν σβήνεται αυτή η έφοδος στον ουρανό, στο όνομα των πιο ευγενών στόχων για την ανθρώπινη εξέλιξη.
Σήμερα, όμως, στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα, πρέπει και μπορούμε να μιλάμε για υπέρβαση της παράδοσης και της Δεύτερης και της Τρίτης Διεθνούς και των επιγόνων τους.
Και αυτό σημαίνει αντίθεση στον κρατισμό, σημαίνει δημοκρατία και ελευθερία για όλους και όχι εργαλειακή χρήση τους, σημαίνει, παράλληλα, τάση για ισότητα και όχι εξισωτισμός στο κατώτερο σημείο, σημαίνει αξιοποίηση της ρυθμιζόμενης αγοράς ως χρήσιμο εργαλείο και όχι εξοβελισμός της, σημαίνει επιλογή της μη βίας για την προώθηση των κοινωνικοπολιτικών μας στόχων.
Σοσιαλισμός, λοιπόν, του 21ου αιώνα! Στους στόχους, στο περιεχόμενο, στα μέσα. Και ας μην αντιγράφουμε αποτυχημένα εγχειρήματα. Ας αναζητήσουμε το νέο, το ρηξικέλευθο, το πραγματικό επαναστατικό για την εποχή μας!
(*) Το άρθρο αυτό είναι, ουσιαστικά, η ομιλία του Γιάννη Μπαλάφα στην Πανελλαδική Σύσκεψη του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς (10-11-12 Απριλίου 2009).